Nijerya
Merhaba, ben Adaeze
Okonkwo
Ben bir Adire sanatçısıyım. Yoruba'nın hafızadan eski resist-boyama geleneğiyle çalışıyorum. İpek, onları taşıdığım en yeni yüzey.
Adaeze Okonkwo, Yoruba kozmolojisinden ve Adire kumaşının kutsal geometrisinden beslenen Lagos merkezli bir tekstil sanatçısıdır. Abeokuta’da — Yoruba çivit boyacılığının manevi yurdu — büyükannesinin yanında yetişti.
Resist-boyamayı Abeokuta'da anneannemden öğrendim. O, kassava hamuru ve kendi elleriyle çalışırdı. Ben de aynı hamuru kullanıyorum, ama artık şunu soruyorum: ya kumaş pamuk değil de ipek olsaydı? Ya çivit, sentetik mavi değil de nar kabuğu olsaydı? Navohi bana ilk kez bir parça Şeki ipeği gönderdiğinde, boyaya dokunmadan önce onu uzun uzun elimde tuttum. İplik farklıydı. Farklı hareket ediyordu. Rengi farklı alıyordu — daha derin, daha sessiz, sanki dinliyordu. İlk galibimi Lagos'taki bir pazarda bulduğum bir ıhlamur ağacı parçasından oydum. Sonra bir tane daha oydum. Sonra on tane. Adire'nin Yoruba geometrisi çok kesindir — her açı bir anlam taşır. Anneannemin ellerinin taşıdığı o kesinliği ahşabın da taşımasını istedim. Henüz Şeki'ye gitmedim. Ama biliyorum ki oraya varıp Narmin Hasanova'nın bir galibi ipeğe bastırışını izlediğimde, anneannem hakkında daha önce kelimelerini bulamadığım bir şeyi anlayacağım.
— Adaeze Okonkwo, Lagos, Nigeria
Motif
Adire Eleko — Yoruba direnç geometrisi
Nijerya · Abeokuta · manyok hamurlu direnç
Bir iş birliği nasıl yürüyor
Buradaki her sanatçı bir desen çizdi ve Şeki’de bir usta onu kumaşa çevirdi. Bunlar iki ayrı beceri ve hiçbiri ötekinin yerine geçmiyor: çizim parçanın ne söyleyeceğini belirliyor, kalıp oyma ve boyama ise ipeğin bunu söyleyip söyleyemeyeceğini.
Sanatçılardan Azeri bezemesini taklit etmeleri istenmedi. Kendilerininki istendi — Japonya’dan shibori, Nijerya’dan adire, Rajasthan’ın kalıp baskı dağarcığı, bir Kırgız shyrdak’ının yün figürleri — ve sonra o çizimin armut ağacına oyulmaya ve sıcak balmumunun altında durmaya dayanması gerekti. Geri gelen şey ne sanatçının geleneği ne de Şeki’ninki. İkisinin arasındaki tartışma.
İmza
Her sanatçı sayfası bir imza taşıyor ve her parça, bir ev üslubuyla değil, onu çizen kişinin adıyla yayımlanıyor. Bu bilinçli. Kelağayı gelenek gereği isimsiz bir iş — Basqal’daki kalıplar onları oyan herkesin adından uzun yaşadı — ve kumaşa bir adı geri koymak, Navohi’nin geleneğin yapmadığı tek şey.
Bazı sanatçıların burada tam bir koleksiyonu var. Bazılarının hiç yapılmamış tek bir konsept parçası. İkisi de sayfada, çünkü neyin önerildiğinin kaydı, neyin var olduğunun kaydının parçası.
Deseni okumak
Süsleme, kumaşın üstüne rastgele konmuş bir bezeme değildir. Her motif bilgi taşır ve zanaatın literatürü bütün bu düzeni, işaretlerini okuyabilen için bir hayat kitabı diye adlandırır. Bordür ile merkez ayrı kalıplar alır: kenarda nar çiçeği, hilal, asma ve güneş; alanda küçük çiçekler, sikkeler, ayva çiçeği, ceylan gözü, kedi pençesi ve yaprak. Bitki motifleri gül, nergis, karanfil, gelincik, zambak ve süsene kadar uzanır; hepsi düz ve kırık çizgilerin, zikzakların, baklavaların ve yıldızların karşısına yerleştirilir.
Renk de aynı biçimde okunur. Mavi, kırmızı ve oxra altını şifa renkleridir; nazarı çevirdiklerine inanılır. Ne örtüleceğini yaş ve konum belirler: yaşlı kadına koyu, sakin tonlar ve seyrek desen; genç kadına canlı renk — ki gelenek gereği cenazede bile siyah kelağayı örtmez. Yedi renkli iş — tek kumaşta kırmızı, mavi, sarı, yeşil, beyaz, pembe ve koyu kahve — zanaatın tavanı sayılır.